Kovanlar Nasıl Taşınır, Nakliyede Kayıp Nasıl Önlenir?
Kovan nakliyesinde amaç koloniyi kapalı, havalandırılmış ve sabitlenmiş halde en kısa sürede taşımaktır; bunun için taşıma tarlacı arının kovanda olduğu serin saatlerde yapılır.
Taşımadan önce koloniyi hazırla
İç düzen sabitlenir. Çerçeveler birbirine yaslanır, boşluk kalmayacak biçimde sıkıştırılır ve gerekiyorsa çıta ya da takozla kilitlenir. Yolda kayan çerçeve arıyı ezer ve ana arıyı kaybettirir.
Yeni örülmüş taze petekler ve ağzına kadar dolu bal çerçeveleri taşımaya dayanıksızdır. Bunlar mümkünse taşımadan önce alınır ya da en sağlam bölgeye yerleştirilir.
Katlar, taban ve kapak birbirine sabitlenir. Kayış ya da uygun bağlantı elemanı kullanılır; yolda açılan bir kovan hem koloniyi hem ekibi tehlikeye atar.
Havalandırma
Kapalı kovanda arı ısı üretir ve bu ısı hızla yükselir. Nakliyede en sık görülen kayıp sebebi soğuk değil, boğulma ve aşırı ısınmadır.
Bu yüzden giriş kapatılırken hava geçirmeyen malzeme kullanılmaz. Telli havalandırma kapağı, açık dip teli ya da hava geçiren tıkaç tercih edilir.
Yolda uzun mola verilmez. Zorunlu bir bekleme olacaksa araç gölgeye çekilir ve hava akımı sağlanır. Sıcakta bekleyen yüklü araç, koloniyi kısa sürede kaybettirir.
Zamanlama
Taşıma, bütün arının kovanda olduğu saatte yapılır: akşam karanlığı bastıktan sonra ya da gün doğmadan önce. Gündüz taşımada tarlacı arı dışarıda kalır ve doğrudan kayıptır.
Serin saat aynı zamanda ısı sorununu da azaltır. Gece yola çıkıp gün doğmadan varmak, hem koloni hem de yerleştirme açısından en rahat düzendir.
Yükleme sırasında güçlü beyaz ışık arıyı uyandırır ve girişe toplar. Kısık ve mümkünse kırmızı ışıkla çalışmak koloniyi daha sakin tutar.
Yükleme ve yol
Kovanlar araca, çerçeveler aracın gidiş yönüne göre en az sallanacak biçimde yerleştirilir. Ani fren ve viraj etkisini çerçeve düzeni belirler.
İstif sıkı olmalı, kovanlar arasında oynama boşluğu kalmamalıdır. Bütün yük kayışla bağlanır; üst sıra ayrıca kontrol edilir.
Yolda hız ve zemin önemlidir. Bozuk yolda yavaşlamak, ani manevradan kaçınmak ve mümkünse bir kez durup yükü gözden geçirmek kaybı azaltır.
Varışta ne yapılır
Önce yerleştirme tamamlanır: kovanlar sıralanır, altları düzlenir, eğim ve zemin ayarlanır. Girişler ancak bütün yerleştirme bittikten sonra açılır.
Girişler açıldığında arı bir süre havada döner ve yeni yerini kaydeder. Bu sırada kovan önünde durulmaz, gereksiz müdahale yapılmaz.
Ertesi gün kontrol edilir: devrilen ya da açılan kovan var mı, ana arı yerinde mi, besin durumu nasıl. Su ve gölge de bu ilk günlerde çözülmesi gereken işlerdir.
Taşıma sonrası stres
Taşınan koloni birkaç gün toparlanır. Bu sürede hasat, bölme, ana arı verme gibi işler ertelenir; koloni önce yeni yerine oturmalıdır.
Zayıf koloniler taşımayı ağır öder. Taşıma planı yapılırken zayıf kolonileri birleştirmek ya da bırakmak çoğu zaman taşımaktan daha doğrudur.
Sık Yapılan Hatalar
- Kovanı gündüz, sıcak saatte ve arı dışarıdayken taşıma.
- Girişi hava geçirmeyen bir malzemeyle kapatma.
- Çerçeveleri ve katları sabitlemeden yola çıkma.
- Varışta kovanları yerleştirmeden önce girişleri açma.
- Yüklü araçla sıcakta uzun süre bekleme.
Sık Sorulan Sorular
Hava geçiren bir malzemeyle. Tel, delikli tıkaç ya da sünger yaygın kullanılır. Tamamen sızdırmaz bir kapatma koloniyi boğar; amaç arının çıkmasını engellemek, havayı kesmek değildir.
Sağlıklı bir koloni birkaç gün içinde toparlanır. Bu sürede uçuş düzensiz olur, yavru bakımı yavaşlar. Zayıf kolonilerde etki daha uzun sürer ve kalıcı kayba dönüşebilir.
Kısa mesafe taşıma daha zordur, çünkü tarlacı arı eski yerine döner. Bu durumda giriş önünde yön şaşırtıcı düzenlemeler ya da kovanı kademeli kaydırma gibi yöntemler kullanılır. Uygulaması bölgeye ve koşullara göre değişir, bölgendeki deneyimli bir arıcıya danışmak en sağlıklısıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 11.2Gezginci Arıcılık ve Bölge SeçimiGezginci Arıcılıkta Bölge ve Dönem Nasıl Seçilir?
Bölge ve dönem seçimi, hedeflenen kaynağın çiçeklenme seyrini, rakım basamağını, alandaki kovan yoğunluğunu ve yerinde yapılmış keşfi birlikte değerlendirerek yapılır.
Ders 11.4Gezginci Arıcılık ve Bölge SeçimiArılığı Konaklatmak İçin Hangi İzinler Gerekir?
Gezginci arıcı, konaklayacağı yer için yer sahibinden ya da yetkili idareden izin almak, konaklamayı ilgili İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne bildirmek ve istenen belgeleri arılığında bulundurmakla yükümlüdür.
Ders 11.1Gezginci Arıcılık ve Bölge SeçimiGezginci Arıcılık Nedir, Kime Uygundur?
Gezginci arıcılık, kovanları akım dönemlerine göre yer değiştirerek bir sezonda birden fazla kaynaktan yararlanma yöntemidir; getirisi yüksek olabilir ama maliyeti, riski ve iş yükü sabit arıcılığa göre belirgin biçimde fazladır.
