Kış Kayıpları Neden Olur, Nasıl Azaltılır?
Kış kayıplarının büyük bölümü kışın değil sonbaharda oluşur; kışın görülen ölüm, aylar önce alınmış ya da alınmamış kararların sonucudur.
Kayıp kışın oluşmaz, kışın görünür
Arıcı ilkbaharda ölü koloniyi bulur ve sebebi kışta arar. Oysa çoğu durumda kışın yaptığı tek şey sonbaharda oluşan zayıflığı görünür kılmaktır.
Bu ayrım pratik açıdan önemlidir. Sebep sonbaharda ise çözüm de sonbahardadır; kışın yapılabilecek bir şey neredeyse yoktur.
Açlık
En doğrudan sebep besin yetersizliğidir. Rezervin az olması kadar yanlış yerde olması da açlığa yol açar; soğukta küme kenardaki bala ulaşamaz.
Aç ölmüş koloninin görüntüsü tanıdıktır: arılar gözlerin içine kafa üstü girmiş halde bulunur. Bu, arıların son ana kadar besin aradığını gösterir.
Zayıf koloni ve kötü kışlık arı
Küçük küme ısıyı koruyamaz. Yeterli besin olsa bile koloni giderek küçülür ve bir noktada kendini ısıtamaz hale gelir.
Sayı kadar kalite de belirleyicidir. Sonbaharda kötü koşullarda yetişen arı kısa yaşar; koloni kış ortasında beklenenden hızlı erir.
Bu yüzden kışlık arı kuşağının üretildiği dönem, kışlatmanın en kritik penceresidir.
Akar yükü ve virüs baskısı
Kış kayıplarının önemli bölümünün arkasında varroa vardır. Akar baskısı altında yetişen arı zayıf ve virüs yüklü olur, ömrü kısalır.
Bu kayıplar genellikle 'sebepsiz' görünür: kovanda bal vardır, kovan kurudur, ama arı yoktur. Koloninin sessizce erimesi tipik bir tablodur.
Değerlendirme ve müdahalenin kışlık arı üretilmeden önce yapılması gerekmesinin sebebi budur.
Anasızlık ve nem
Kışa anasız ya da verimsiz ana ile giren koloni kışı çıkarsa bile ilkbaharda gelişemez. Anasızlık kışın fark edilmesi zor, sonucu ağır bir sorundur.
Nem ise sessiz ilerleyen bir sebeptir. Kümenin üzerine damlayan su arıyı ıslatır, ısı kaybını artırır ve küflü bir ortam yaratır.
Ölü koloninin peteklerinde küf, kovan dibinde su ve ıslak arı görülmesi nem sorununu düşündürür; kovan düzeni bu yönden gözden geçirilir.
Kaybı öğrenmeye çevirmek
Ölü kovan açıldığında hemen temizlenmemeli, önce incelenmelidir. Balın nerede kaldığı, arının nerede öldüğü, kovanın kuru ya da ıslak olması sebep hakkında fikir verir.
Görülenler yazılır. Aynı hatanın ertesi yıl tekrarlanmaması ancak bu kayıtla mümkün olur.
Anormal koku, dağınık ve çökmüş yavru gibi belirtiler görülürse teşhis denenmez; İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurulur ve numune resmî yolla incelenir.
Sık Yapılan Hatalar
- Kaybın sebebini kışta arayıp sonbahar kararlarını sorgulamamak.
- Ölü kovanı incelemeden temizleyip sebebi hiç öğrenmemek.
- Kovanda bal olduğuna bakıp balın kümeye uzaklığını göz ardı etmek.
- Kışa anasız ya da verimsiz analı koloni sokmak.
- Şüpheli belirtileri kendi başına yorumlayıp teşhis koymaya çalışmak.
Sık Sorulan Sorular
En sık iki sebep vardır: koloni soğukta kenardaki bala ulaşamamıştır ya da akar ve virüs baskısı yüzünden arı kuşağı erimiştir. Kovanın kuru ya da ıslak olması ve arıların nerede öldüğü ayrım yapmaya yardımcı olur.
Her arılıkta bir miktar kayıp görülebilir ancak bunu kader saymak doğru değildir. Kayıpların çoğu sonbahar hazırlığındaki eksiklerden kaynaklanır ve önlenebilir.
Kaybın sebebi anlaşılmadan kullanmak risklidir. Nem ve küf varsa petekler değerlendirilir; hastalık şüphesi doğuran belirtiler varsa kendi başına karar verilmez, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurulur.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 8.1KışlatmaArı Kolonisi Kışa Nasıl Hazırlanır?
Kışa hazırlık kışın değil sonbaharda yapılır ve üç şeye dayanır: yeterli koloni gücü, doğru yerleştirilmiş besin rezervi ve düşürülmüş zararlı yükü.
Ders 8.2KışlatmaKışlık Bal ve Polen Rezervi Ne Kadar Olmalı?
Kışlık rezervde belirleyici olan sadece ne kadar bal bulunduğu değil, o balın kümenin ulaşabileceği yerde, üstünde ve yanında durmasıdır.
