Varroa Nedir ve Koloniye Nasıl Zarar Verir?
Varroa, üremesi tamamen kapalı yavru gözüne bağlı bir dış parazittir; arıyı hem doğrudan zayıflatır hem de virüsleri koloniye taşıyarak asıl zararı verir.
Varroa nedir
Varroa, bal arısının üzerinde ve içinde yaşayan bir dış parazittir. Yassı, kahverengi ve çıplak gözle görülebilecek büyüklüktedir. Ergin arının vücuduna tutunur, karın halkalarının arasına girer ve orada beslenir.
Türkiye'de arıcılığın en yaygın ve en yıkıcı sorunu budur. Mücadele edilmeyen bir koloninin akar yükü yıl içinde katlanarak artar ve koloni bir noktadan sonra kendini toparlayamaz.
Üreme yavru gözüne bağlıdır
Dişi akar, sırlanmak üzere olan bir yavru gözüne girer ve göz kapandıktan sonra orada yumurtlar. Yavrular kapalı gözün içinde gelişir, pupa ile beslenir ve göz açıldığında ergin arıyla birlikte dışarı çıkar.
Bu tek cümle mücadelenin bütün mantığını belirler. Akarın büyük bölümü zamanın çoğunda kapalı gözün içindedir; yani arıcının ulaşamadığı yerdedir. Yavru varken yapılan her müdahale sadece dışarıda kalan akarlara ulaşır.
Erkek arı gözü daha uzun süre kapalı kaldığı için akar orada daha rahat çoğalır. Akarın erkek yavruyu tercih etmesinin sebebi budur ve bu tercih kültürel mücadelede arıcının işine yarar.
Zarar nasıl oluşur
Akar, pupa ve ergin arının yağ dokusundan beslenir. Bu doku bağışıklık, detoksifikasyon ve kışlık besin depolama için kritiktir. Beslenilen arı daha kısa yaşar, daha zayıf uçar, kışı çıkaramaz.
Görünen zarar bazen küçüktür: kanadı buruşuk çıkan birkaç arı, biraz düzensiz yavru. Asıl zarar görünmeyen kısımdadır. Koloninin kışa girecek kuşağı zayıf üretilir ve bu ilkbaharda ödenir.
Virüs taşıyıcılığı
Varroanın en tehlikeli yönü beslenmesi değil, taşıdığı virüslerdir. Akar bir arıdan diğerine geçerken virüsü de aktarır ve doğrudan iç dokuya bulaştırır. Bu, doğal bulaşma yollarından çok daha etkili bir aktarımdır.
Bu yüzden akar sayısı düşükken bile virüs baskısı yüksek olabilir. Kanadı gelişmemiş arı görmek genellikle işin geç kalmış olduğunu gösterir, başlangıcını değil.
Koloni neden birden çöker
Akar sayısı yaz boyunca sessizce artar. Koloni de aynı dönemde büyüdüğü için oran bir süre gizlenir; arıcı normal görünen bir kovan görür.
Yavru üretimi yavaşladığında denklem tersine döner: arı sayısı düşerken akar sayısı yüksek kalır. Kısa sürede yük dayanılmaz hale gelir ve koloni sonbaharda ya da kış girişinde çöker. Arıcıya 'birden oldu' gibi görünen şey aslında aylardır süren bir birikimdir.
Komşu arılıklardan gelen yağmacı ve sapık arılar da akar taşır. Bu yüzden tek başına iyi yönetilen bir kovan bile yeniden bulaşabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Akar görmediği için kovanda akar olmadığını varsaymak.
- Kanadı buruşuk arı görene kadar beklemek; o noktada iş çoktan ilerlemiştir.
- Varroayı tek başına bir 'böcek sorunu' sanıp virüs boyutunu görmemek.
- Bir kovanı temiz sanıp arılığın tamamını değerlendirmemek.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. Akarların büyük bölümü kapalı yavru gözünün içindedir ve gözle görülmez. Bulaşıklık ancak düzenli ölçümle anlaşılır.
Tek bir akar arıyı öldürmez ama ömrünü kısaltır ve zayıflatır. Asıl kayıp, akarın taşıdığı virüsler ve kışa zayıf kuşak girmesi yüzünden yaşanır.
Erkek arı gözü daha uzun süre kapalı kalır, bu da akara daha çok yavru yetiştirme imkanı verir. Bu tercih kültürel mücadelede tuzak olarak kullanılır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 6.2Varroa ile MücadeleVarroa Bulaşıklığı Neden ve Nasıl Ölçülür?
Varroa mücadelesi ölçümle başlar; bulaşıklık düzeyini bilmeden yapılan müdahale ya gereksiz kalır ya da geç gelir.
Ders 6.5Varroa ile Mücadeleİlaç Kullanmadan Varroa Baskısı Nasıl Düşürülür?
Kültürel yöntemler akarın biyolojisini kullanarak ilaçsız baskı sağlar; tek başına yeterli değildir ama kimyasal ihtiyacını belirgin biçimde azaltır.
