Propolis Nasıl Üretilir ve Hasat Edilir?
Propolis, arının bitki reçinelerinden ürettiği yapıştırıcı maddedir ve üretimde amaç arıyı doldurmaya teşvik eden temiz bir yüzey sunup hasadı kirlenmeden yapmaktır.
Propolis nedir, arı ne için kullanır
Propolis, arının tomurcuk ve gövde reçinelerini toplayıp kendi salgılarıyla karıştırmasıyla oluşur. Yapışkan, kokulu ve sıcakla yumuşayan bir maddedir.
Arı bunu kovandaki çatlakları kapatmak, fazla boşlukları daraltmak, yüzeyleri cilalamak ve kovan içine giren büyük yabancı cisimleri kaplamak için kullanır. Yani propolis arı için bir yapı ve hijyen malzemesidir.
Üretim mantığı basittir: arıya kapatmak isteyeceği boşluklar sunarsın, o boşlukları doldurur, sen de doldurduğu malzemeyi temiz biçimde toplarsın.
Tel ızgara yöntemi
En temiz sonucu veren yöntem, çerçevelerin üzerine örtü yerine ince delikli bir ızgara yerleştirmektir. Arı bu deliklerin bir bölümünü propolisle doldurur.
Izgara dolduğunda kovandan alınır, soğuk bir ortamda bekletilir. Soğuyan propolis kırılganlaşır; ızgara bükülüp hafifçe vurulduğunda parçalar halinde dökülür.
Bu yöntemde ürün ahşap, boya ve talaşla temas etmediği için pazarda daha değerlidir. Izgara temiz tutulduğu sürece aynı ızgarayla yıllarca çalışılabilir.
Kazıma yöntemi
Kovan bakımı sırasında çerçeve omuzlarından, kovan kenarlarından ve kapak yüzeyinden biriken propolis spatula ile kazınarak toplanabilir. Ayrı bir ekipman gerektirmez.
Ancak bu yolla gelen ürün genellikle daha kirlidir. İçine ahşap kıymığı, boya parçası, mum ve toz karışır. Bu yüzden kazıma ürünü çoğu zaman ikinci sınıf sayılır.
Kazıma yapıyorsan sadece temiz ve boyasız yüzeylerden topla, kazıdığını doğrudan temiz bir kaba al, yere düşen parçayı ürüne katma.
Kirlenmeyi önlemek
Propolis yapışkandır ve değdiği her şeyi üzerine alır. Toplama sırasında kullanılan spatula, eldiven ve kapların temizliği ürünün kalitesini doğrudan belirler.
Boyalı, vernikli ya da kimyasal işlem görmüş yüzeylerden kazınan propolis gıda ya da kozmetik amaçlı kullanıma uygun olmaz. Kovanın iç yüzeylerini bu düşünceyle hazırlamak gerekir.
Kovan içine kâğıt, naylon parçası ya da yabancı malzeme koymak da ürünü kirletir. Arı bunları propolisle kaplar ve ayırması güç bir karışım çıkar.
Saklama ve verimi etkileyenler
Propolis serin, karanlık ve kokusuz bir ortamda, ağzı kapalı gıdaya uygun kapta saklanır. Sıcakta yumuşayıp topaklanır, ışıkta ve açıkta özelliğini kaybeder.
Verim koloninin ırkına, mevsime ve çevredeki reçine kaynaklarına göre belirgin biçimde değişir. Bazı koloniler bol propolis toplar, bazıları neredeyse hiç toplamaz.
Kovanda gereğinden fazla boşluk bırakmak propolis toplamayı artırır ama günlük çalışmayı zorlaştırır. Üretim yapacaksan bunu ayrı gruplarda planlamak daha rahattır.
Sık Yapılan Hatalar
- Boyalı ya da vernikli yüzeyden kazıdığın propolisi ürüne katma.
- Izgarayı sıcakken temizlemeye çalışma; propolis ancak soğukta düzgün ayrılır.
- Toplanan propolisi açıkta, ışık altında bekletme.
- Kovan içine kâğıt ya da naylon gibi yabancı malzeme koyup propolise karışmasına izin verme.
- Yere düşen ya da toprakla temas etmiş parçaları toplayıp ürüne ekleme.
Sık Sorulan Sorular
Doğru yapıldığında koloniye ciddi bir yük getirmez, çünkü arı zaten bu maddeyi üretir. Yine de reçine toplamak da işgücü demektir; çok zayıf kolonilerde ısrar etmemek gerekir.
Ürün kalitesi açısından ızgara yöntemi belirgin biçimde üstündür, çünkü propolis ahşap ve boyayla temas etmez. Kazıma ise ek ekipman istemez ama daha kirli bir ürün verir. Satış yapacaksan ızgara yöntemi daha mantıklıdır.
Izgaradan dökülen ürün genellikle ek temizlik istemez, sadece gözle ayıklanır. Kazıma ürününde ahşap ve mum parçalarının ayrılması gerekir. İşlenmiş propolis üretimi ayrı bir gıda üretim faaliyetidir ve kendi izin ve kayıt kurallarına tabidir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 10.5Arı ÜrünleriBalmumu Nasıl Eritilir, Temel Petek Nasıl Seçilir?
Balmumu işçi arıların salgıladığı bir üründür; arıcılıkta eski petekler eritilerek geri kazanılır ve temel petek olarak kovana geri döner.
Ders 10.2Arı ÜrünleriPolen Nasıl Toplanır, Kurutulur ve Saklanır?
Polen, kovan girişine takılan bir tuzakla arının bacağındaki yüklerin bir kısmının düşürülmesiyle toplanır; ürünün kalitesi toplamadan çok kurutma, temizleme ve saklama aşamasında belirlenir.
Ders 10.6Arı ÜrünleriArı Zehri ve Apilarnil Nasıl Elde Edilir?
Arı zehri, kovan girişine yerleştirilen cam yüzeyli bir düzenekle arının iğnesini cama batırması sağlanarak kuru halde toplanır; apilarnil ise erkek arı larvasının peteğiyle birlikte işlenmesiyle elde edilen bir üründür.
