Bir Arı Kolonisi Nasıl Çalışır?
Bir bal arısı kolonisi tek bir ana arı, on binlerce işçi arı ve mevsimine göre birkaç yüz erkek arıdan oluşur; bu üç birey tek başına değil, ancak birlikte yaşayabilir.
Koloni tek bir canlı gibi davranır
Arıcılıkta en sık yapılan zihinsel hata, koloniyi 'kovandaki arılar' olarak düşünmektir. Oysa koloni, tek tek arıların toplamı değildir. Isıyı birlikte üretir, besini ortak depolar, kararları kimyasal sinyallerle alır. Tek bir işçi arı birkaç saat içinde ölür; koloni ise yıllarca yaşar.
Bu yüzden arıcı müdahalesi tek arıya değil, koloniye yapılır. Kovan açıldığında bozulan şey bir böceğin huzuru değil, bir organizmanın iç dengesidir. Deneyimli arıcının az ve kısa müdahale etmesinin sebebi budur.
Ana arı
Kolonide tek üreyen dişidir. Görevi yumurtlamak ve salgıladığı feromonla koloniyi bir arada tutmaktır. Yoğun mevsimde günde binlerce yumurta bırakabilir; bu, kendi ağırlığının üzerinde bir üretimdir.
Ana arı koloniyi yönetmez. Yaygın kanının aksine emir vermez, iş bölümü yapmaz. Varlığı ve salgısı koloninin normal işleyişini sürdürmesini sağlar; kaybolduğunda koloni birkaç saat içinde bunu anlar ve davranışı değişir.
İşçi arılar
Kolonideki bütün işleri yapan kısır dişilerdir. Görevleri yaşlarına göre değişir: genç arı önce petek temizler, sonra yavru besler, ardından bal işler ve petek örer, en sonunda tarlacı olarak kovan dışına çıkar.
Bu sıra katı değildir. Koloninin ihtiyacına göre değişir; tarlacı arılar kaybolursa genç arılar erken tarlacılığa geçer. Koloninin esnekliği buradan gelir.
Yaz aylarında bir işçi arı birkaç hafta yaşar; kışa giren arı ise aylarca yaşayabilir. Sonbaharda üretilen arının kalitesi bu yüzden kritiktir; kışı o kuşak çıkaracaktır.
Erkek arılar
Tek görevi ana arıyla çiftleşmektir. İğnesi yoktur, kendi besinini toplayamaz, koloniye iş üretmez. Buna rağmen sağlıklı bir koloni mevsiminde erkek arı üretir; üretmiyorsa bu bir sorun işaretidir.
Akım bittiğinde ve kaynak azaldığında işçi arılar erkek arıları kovandan çıkarır. Bu, koloninin kışa hazırlandığının en görünür işaretlerinden biridir.
Gelişim süreleri
Yumurtadan ergin bireye kadar geçen süre bireye göre değişir: ana arı 16 gün, işçi arı 21 gün, erkek arı 24 gün.
Bu üç sayı arıcılıkta sürekli kullanılır. Ana arısız kalan bir kolonide ne zaman yeni ana bekleneceği, bölme yaptıktan sonra ne zaman kontrol edileceği, yavru kontrolünde neyin normal olduğu hep bu sürelere göre hesaplanır. Ezberlenmesi gereken ilk üç sayıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Ana arıyı 'kraliçe' gibi düşünmek. Koloniyi o yönetmiyor, koloni onu besliyor ve gerektiğinde değiştiriyor.
- Erkek arıyı gereksiz görüp kesmeye çalışmak. Sağlıklı kolonide erkek arı bulunması normaldir.
- Tek bir arının davranışına bakarak koloni hakkında hüküm vermek.
Sık Sorulan Sorular
Mevsime göre büyük fark eder. Kışın birkaç bin bireye kadar iner, yoğun akım döneminde on binleri bulur. Bu dalgalanma normaldir; koloni gücünü mutlak sayıyla değil, kapladığı çerçeve sayısıyla değerlendirmek daha doğrudur.
Birkaç yıl yaşayabilir ancak yumurtlama verimi zamanla düşer. Arıcılıkta ana arı ömrünü tamamlayana kadar beklenmez; verimi düştüğünde değiştirilir.
Larva döneminde aldıkları besin farklıdır. Aynı yumurtadan ana arı da işçi arı da çıkabilir; farkı yaratan şey beslenmedir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 1.2Arıcılığa BaşlangıçTürkiye'de Hangi Arı Irkları Var ve Hangisi Bana Uyar?
Türkiye, bal arısı genetik çeşitliliği bakımından dünyanın en zengin ülkelerinden biridir; ülkede birden fazla alt tür ve bunların yöresel ekotipleri bulunur.
Ders 1.3Arıcılığa BaşlangıçArıcılığa Nereden Başlanır: Koloni mi, Oğul mu, Paket Arı mı?
Arıcılığa başlarken üç yol vardır: hazır koloni almak, oğul almak veya paket arı almak. Yeni başlayan için en güvenlisi ilkbaharda alınmış, gelişmiş bir kolonidir.
Ders 1.5Arıcılığa BaşlangıçArıcılıkta İlk Yıl Ne Yapılır, Ne Yapılmaz?
İlk yıl ürün yılı değil öğrenme yılıdır; bu yılın hedefi bal almak değil, koloniyi sağlıklı biçimde kışa sokabilmektir.
