Çerçeve, Temel Petek ve Kat Sistemi Nasıl Çalışır?
Çerçeve peteği taşıyan ve çıkarılabilir kılan iskelettir; temel petek arıya örmesi için verilen hazır zemindir ve peteğin belirli aralıklarla yenilenmesi koloni sağlığının temel işlerinden biridir.
Çerçeve neyi mümkün kılar
Çerçeve, peteği kovandan bağımsız hale getirir. Peteği çıkarıp bakabilmen, başka kovana taşıyabilmen ve süzme makinesine koyabilmen çerçeve sayesindedir.
Çerçevenin sağlam ve düzgün olması önemsiz bir ayrıntı değildir. Gevşek tel, eğri çıta ya da kötü gerdirilmiş temel petek, süzme sırasında peteğin patlamasına yol açar.
Çerçeveler kovan içinde belirli bir aralıkta durur. Bu aralık bozulduğunda arı boşlukları kendi peteğiyle doldurur ve çerçeveler birbirine yapışır; kontrol her seferinde peteği kırmakla sonuçlanır.
Temel petek nedir
Temel petek, üzerine petek gözlerinin kabartması basılmış balmumu levhadır. Arı bu zemin üzerine peteğini örer. Böylece hem daha hızlı örer hem de peteği düzgün ve çerçeve içinde kalacak biçimde kurar.
Temel petek verilmezse arı peteği kendi bildiği gibi örer; petekler çerçeveler arasında birleşir, kontrol imkansızlaşır. Temel peteğin kalitesi ve kaynağı da önemlidir, kirli mumdan yapılmış temel petek kovana kalıntı taşıyabilir.
Temel peteğin çerçeveye gergin biçimde tutturulması da işin yarısıdır. Gevşek duran levha örülürken dalgalanır, ortaya çıkan çarpık petek hem kontrolü zorlaştırır hem süzmede sorun çıkarır.
Kat sistemi
Kat sistemi basit bir mantığa dayanır: koloni büyüdükçe yaşayacağı hacim de büyümelidir. Alttaki gövde ana arının yumurtladığı ve arının yaşadığı yerdir; üzerine eklenen katlar depolama alanıdır.
Kat, koloni hazır olmadan verilmez. Erken verilen kat koloninin ısıtması gereken hacmi büyütür ve gelişmeyi yavaşlatır. Geç verilen kat ise arıya yer bırakmaz, oğul eğilimini artırır ve akımı kaçırmana sebep olur.
Doğru zaman takvimden değil koloniden okunur: mevcut hacim arıyla dolduğunda ve doğada kaynak varken kat verilir.
Ana arı ızgarası
Ana arı ızgarası, ana arının bal katına çıkıp oraya yumurtlamasını engelleyen bölmedir. İşçi arı geçer, ana arı geçemez. Amaç bal katını yavrusuz tutmaktır.
Izgara zorunlu değildir ve her arıcı kullanmaz. Kullanılacaksa doğru takılması gerekir; eğri ya da zedelenmiş ızgara arıyı yaralar ve geçişi zorlaştırarak katın işlenmesini geciktirir.
Izgara kullanmayan arıcılar bal katını yavrusuz tutmak için başka yollar izler; katı doğru zamanda vermek ve yavru alanını besinle sınırlamak bunların başında gelir.
Petek yenileme mantığı
Petek kalıcı bir malzeme değildir. Her yavru çıkışında gözde bir gömlek kalır, gözler daralır, petek zamanla kararır. Eski petek aynı zamanda kalıntı ve hastalık etkeni biriktirir.
Bu yüzden arıcılıkta petek her yıl kademeli olarak yenilenir: en eski ve en koyu petekler çıkarılır, yerine yeni temel petek verilir. Bütün petekleri aynı anda değiştirmek yerine her yıl bir kısmını değiştirmek koloniyi yormaz.
Çıkarılan eski petekler kovanın yanında bekletilmez. Mum güvesi bu peteklerde ürer ve arılığa yayılır; ayrıca açıkta duran petek yağmacılığı tetikler.
Peteği hangi yıl taktığını kovan kaydına yazarsan, yenileme sırasının hangi çerçevede olduğunu tahmin etmek zorunda kalmazsın.
Çerçeve ve temel petek ilanlarını Arılarım uygulamasındaki Pazar Yeri'nde bulabilirsin. Temel petek hastalık taşıyabildiği için satıcının kim olduğunu görebilmek burada ayrıca önemlidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Peteği kararana kadar kullanıp hiç yenilememek.
- Koloni hazır değilken kat verip koloniyi soğutmak, ya da kat vermeyi geciktirip yer darlığı yaratmak.
- Temel peteği gevşek gerdirip süzme sırasında peteğin patlamasına zemin hazırlamak.
- Çıkarılan eski petekleri arılıkta açıkta bırakmak.
- Kaynağı belirsiz mumdan yapılmış ucuz temel petek kullanmak.
Sık Sorulan Sorular
Sabit bir gün vermek doğru olmaz; peteğin durumu kullanım yoğunluğuna göre değişir. Ölçüt renk ve durumdur: kararmış, gözleri daralmış, kırık ya da erkek arı gözüyle dolmuş petekler çıkarılır. Yenilemeyi her yıl kademeli yapmak en pratik yoldur.
Takvime değil koloniye bakılır. Mevcut hacmin büyük bölümü arıyla kaplandığında ve doğada kaynak varken kat verilir. Bu zaman bölgenin çiçeklenmesine göre haftalarca kayabilir, bu yüzden kendi yörenin akım dönemini bilmek gerekir.
Şart değildir. Kullanmayan arıcılar da vardır ve iyi sonuç alırlar. Izgara bal katını yavrusuz tutmayı kolaylaştırır ama kullanımı yanlışsa katın işlenmesini geciktirebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 2.1Ekipman ve Arılık KurulumuHangi Kovan Tipini Seçmeliyim?
Modern arıcılık çerçeveli kovanla yapılır; Langstroth ve Dadant en yaygın iki tiptir, karakovan ise çerçevesi olmayan geleneksel kovandır ve koloniyi kontrol etmeye izin vermez.
Ders 2.4Ekipman ve Arılık KurulumuBal Süzme Ekipmanı Nasıl Seçilir ve Hijyen Nasıl Sağlanır?
Bal süzmede kullanılan her araç gıda ile temasa uygun malzemeden olmalıdır; balın kalitesi çoğunlukla arının değil, süzme ortamının ve ekipmanın temizliğinin sonucudur.
