Bal Süzme Ekipmanı Nasıl Seçilir ve Hijyen Nasıl Sağlanır?
Bal süzmede kullanılan her araç gıda ile temasa uygun malzemeden olmalıdır; balın kalitesi çoğunlukla arının değil, süzme ortamının ve ekipmanın temizliğinin sonucudur.
Süzme bir gıda üretim işidir
Bal kovandan çıktığı andan itibaren bir gıda maddesidir. Süzme yeri de bu yüzden bir atölye değil, gıda hazırlanan bir ortam gibi düşünülmelidir.
Arıcılığın en sık gözden kaçan noktası budur. Kovan bakımı kusursuz olsa bile, kirli bir kapta ya da uygun olmayan bir kovada bekletilen bal değerini kaybeder.
Bir başka gözden kaçan nokta ise zamandır. Hasat ile süzme arasında geçen süre uzadıkça petekte kristalleşme ve nem çekme riski artar; süzmeyi hasada yakın planlamak işi kolaylaştırır.
Temel ekipman
Sır alma için bıçak ya da tırmık, peteklerin sırını açmakta kullanılır. Süzme makinesi peteği kırmadan balı merkezkaç kuvvetiyle alır; elle çevrilen ve motorlu tipleri vardır.
Süzülen bal önce kaba süzgeçten, sonra daha ince süzgeçten geçirilir. Ardından dinlendirme kabına alınır; burada mum parçacıkları ve hava kabarcıkları yüzeye çıkar.
Ekipmanın büyüklüğünü kovan sayına göre seç. İhtiyacının çok üstünde bir makine, hem gereksiz maliyet hem de temizlemesi zor bir yük demektir.
Gıda ile temas eden malzeme kuralı
Bala değen her yüzey, gıda ile temasa uygun malzemeden olmak zorundadır. Uygulamada bu, paslanmaz çelik ya da gıdaya uygun olduğu belgelenmiş plastik anlamına gelir.
Galvaniz, boyalı sac, geri dönüşüm plastiği ve kaynağı belirsiz variller bala uygun değildir. Bal asidik bir üründür; uygun olmayan yüzeyden metal geçişi olabilir ve bu ürünü kullanılamaz hale getirir.
Bu konu Türk Gıda Kodeksi kapsamındaki bal ve gıda ile temas eden madde düzenlemeleriyle yürütülür. Yükümlülüğün mantığı sabittir, ayrıntısı güncellenir; güncel metin ve süreler için Tarım ve Orman Bakanlığı'nın resmî kaynağına bakınız.
Süzme ortamı ve hijyen
Süzme kapalı bir yerde yapılır. Açık alanda süzme yağmacılığı tetikler, toz ve böcek bulaşmasına yol açar.
Ortamın nemli olmaması önemlidir; bal havadan nem çeker ve nemi yükselen bal bozulmaya açık hale gelir. Süzme yapılan yer temiz, kuru ve serin olmalıdır.
Çalışan kişinin hijyeni de ekipmanın bir parçasıdır: temiz kıyafet, temiz el, açık yaraların kapatılması. Bunlar zorlama kurallar değil, ürünü koruyan basit alışkanlıklardır.
Süzme sonrası ekipman bakımı
Makine ve kaplar kullanımdan hemen sonra temizlenir. Kuruyan bal ve mum kalıntısı sonraki sezon çok daha zor çıkar ve mikrobiyal yük taşır.
Yıkanan ekipman tam kurutulmadan kaldırılmaz. İçinde nem kalan kap, sonraki sezon ilk balı bozacak nem kaynağıdır.
Süzülen balın bekletilmesi
Süzülen bal doğrudan ambalajlanmaz, önce dinlendirilir. Bu sürede mum parçacıkları ve hava kabarcıkları yüzeye çıkar, üstte biriken köpük alınır.
Dinlendirme kabı ağzı kapalı ve serin bir yerde tutulur. Açık bırakılan bal hem havadan nem çeker hem çevresindeki kokuları alır; koku alması sık karşılaşılan ve geri döndürülemeyen bir kalite sorunudur.
Kabın dolduktan sonra taşınmayacak bir yere konması pratik bir alışkanlıktır. Dolu kabı yerinden oynatmak hem zordur hem dinlenmeyi baştan başlatır.
Süzme ekipmanını ortak kullanan arıcılar bölgende olabilir; Arılarım uygulamasındaki Arıcılar akışından bunu sorabilirsin. Sıkım makinesi, süzgeç ve dinlendirme kabı gibi ekipmanların ilanlarını da uygulamadaki Pazar Yeri'nde bulabilirsin.
Sık Yapılan Hatalar
- Galvaniz kap, boyalı sac ya da kaynağı belirsiz varilde bal biriktirmek.
- Süzmeyi açık alanda yapıp yağmacılığı ve dış bulaşmayı davet etmek.
- Nemli ortamda süzüp balın nemini yükseltmek.
- Ekipmanı kullanımdan sonra temizlemeden kaldırmak.
- Yıkanan kapları tam kurutmadan depolamak.
Sık Sorulan Sorular
Yalnızca gıda ile temasa uygun olduğu belgelenmiş plastikte saklanır. Etiketinde ya da belgesinde bu bilgi bulunmayan hiçbir kap kullanılmamalıdır. Paslanmaz çelik en güvenli seçenektir.
Kovan sayına ve hasat sıklığına göre değişir. Az sayıda kovanla çalışan biri elle çevrilen küçük bir makineyle rahat eder; makineyi ihtiyacın üzerinde büyük seçmek temizlik yükünü artırır.
Bal satışa sunulacaksa gıda mevzuatı kapsamında işletme ve hijyen yükümlülükleri gündeme gelir. Kendi tüketimin ile satış farklı değerlendirilir. Kendi durumun için İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvur, güncel şartlar için Tarım ve Orman Bakanlığı'nın resmî kaynağına bakınız.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 2.5Ekipman ve Arılık KurulumuKovan ve Ekipman Neden ve Nasıl Dezenfekte Edilir?
Arılıkta hastalığın kovandan kovana geçmesinin en yaygın yolu arıcının kendisi ve kullandığı ekipmandır; bu yüzden dezenfeksiyon bir temizlik alışkanlığı değil, bir hastalık kontrolü yöntemidir.
Ders 2.2Ekipman ve Arılık KurulumuÇerçeve, Temel Petek ve Kat Sistemi Nasıl Çalışır?
Çerçeve peteği taşıyan ve çıkarılabilir kılan iskelettir; temel petek arıya örmesi için verilen hazır zemindir ve peteğin belirli aralıklarla yenilenmesi koloni sağlığının temel işlerinden biridir.
