Nosema ve Akarapis Koloniyi Nasıl Etkiler?
Nosema ve akarapis ergin arıyı etkileyen, çoğu zaman belirgin bir dış işaret vermeden koloniyi yavaşça zayıflatan sorunlardır; varlıkları ancak mikroskobik inceleme ile kesinleşir.
Yavru hastalıklarından farkı
Yavru hastalıkları petekte iz bırakır; arıcı çerçeveyi kaldırdığında bir şeylerin bozuk olduğunu görür. Ergin arıyı etkileyen sorunlarda böyle bir sahne yoktur.
Nosema arının sindirim sistemini, akarapis ise solunum yollarını etkiler. İkisi de arının içinde ilerler. Dışarıdan bakan arıcı sadece sonucu görür: koloni beklendiği kadar gelişmez, arı sayısı artmaz, kovan sürekli geride kalır.
Bu yüzden bu iki sorun genellikle geç fark edilir. Arıcı çoğu zaman hastalık aramaz, koloninin neden zayıf kaldığını sorgular.
Koloni nasıl sessizce zayıflar
Etkilenen arının ömrü kısalır ve iş verimi düşer. Tek tek bakıldığında dramatik bir tablo yoktur; ama kayıp sürekli olduğu için koloninin nüfusu bir türlü yukarı çıkmaz.
Bu tablo çoğunlukla ilkbaharda dikkat çeker. Aynı arılıkta aynı bakımı gören kovanlardan bazıları hızla gelişirken bazıları yerinde sayar. Geride kalanlar ana arı iyi olsa bile toparlanmaz.
Bazen kovan önünde ya da uçuş tahtasında güçsüz, uçamayan arılar görülebilir. Bu görüntü tek başına bir sonuç vermez; birçok farklı sebebi olabilir.
Kesin ayrım mikroskopla yapılır
Nosema ve akarapis, gözle ya da büyüteçle güvenilir biçimde teşhis edilemez. Nosema için sindirim sisteminden, akarapis için solunum yapılarından hazırlanan örneğin mikroskopta incelenmesi gerekir.
Bu inceleme arıcının kendi imkânlarıyla yapacağı bir iş değildir. Şüphe halinde İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurulur; numune resmî yolla alınır ve yetkili laboratuvarda incelenir.
Sonuç bilinmeden yapılan uygulama iki yönlü zarar verir: hem asıl sebep gizlenir hem de bal içinde kalıntı riski doğar. Uygulanacak bir işlem varsa onu veteriner hekim belirler.
Riski artıran koşullar
Bu tür sorunlar genellikle koloninin baskı altında olduğu dönemlerde belirginleşir. Uzun kapalı kış, nemli ve havalandırması zayıf kovan, kirli petek ve yetersiz besin koloninin direncini düşürür.
Sık ve gereksiz müdahale de sayılır. Her açılışta bozulan iç denge, zaten zorlanan bir koloni için ek yüktür.
Yüksek zararlı baskısı ise ayrı bir çarpan etkisi yapar. Varroa yükü altındaki bir koloni her türlü etkene karşı daha kırılgan hale gelir.
Arıcının yapabileceği asıl iş
Bu başlıkta arıcının elindeki en güçlü araç tedavi değil, koloni yönetimidir. Kuru ve iyi havalandırılan bir kovan, düzenli petek yenileme, temiz su kaynağı ve dengeli besin, koloninin kendi direncini yukarıda tutar.
İkinci araç kayıttır. Hangi kovanın hangi tarihte kaç çerçeve arı kapladığını yazan arıcı, geride kalan koloniyi erken fark eder. Hafızayla bu ayrım yapılamaz.
Üçüncüsü ayrımdır. Sürekli geride kalan koloni işaretlenir ve o koloninin peteği, arısı ya da balı diğerlerine karıştırılmaz. Bu, sebebi bilinmeyen her sorunda geçerli bir kuraldır.
Sık Yapılan Hatalar
- Zayıf kalan koloniyi 'ana arısı kötü' diye etiketleyip başka bir sebep aramamak.
- Kovan önündeki birkaç güçsüz arıya bakarak hastalık adı koymak.
- Laboratuvar sonucu olmadan uygulama yapmak.
- Geride kalan koloninin peteğini güçlü kovanlara dağıtmak.
- Nemli ve havalandırması kapalı kovanı sorun saymamak.
Sık Sorulan Sorular
Doğrudan böyle bir sonuç çıkarılamaz. Gelişmeyen koloninin ana arı sorunu, besin yetersizliği, zararlı baskısı ya da kovan koşullarından kaynaklanan başka sebepleri olabilir. Şüphen sürüyorsa İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne başvurup numune incelemesi talep etmen gerekir.
Hayır. Her ikisi de arının iç yapılarında ilerler ve ayrımı mikroskobik inceleme ister. Arıcının gözlemi sadece şüphe uyandırır, sonucu vermez.
Sonuç bilinmeden yapılan uygulama doğru değildir; hem gereksiz olabilir hem de üründe kalıntı riski taşır. Önleyici olarak yapılacak şey koşulları düzeltmektir: kuru kovan, iyi havalandırma, temiz petek, yeterli besin ve düşük zararlı baskısı.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 7.3Arı Hastalıkları ve ZararlılarıArılarda Viral Hastalıklar Neden Varroayla Birlikte Görülür?
Arı virüslerinin doğrudan bir tedavisi yoktur; virüs yükünü belirleyen esas etken varroa baskısı olduğu için mücadele virüse değil, akara ve koloni yönetimine yapılır.
Ders 7.7Arı Hastalıkları ve ZararlılarıArılığa Hastalık Girmesi Nasıl Önlenir?
Arılıkta biyogüvenlik, hastalık çıktıktan sonra uygulanan bir işlem değil, alet temizliği, malzeme takasından kaçınma, yeni koloniyi ayrı tutma ve kayıt tutma alışkanlıklarından oluşan sürekli bir düzendir.
