Kovan Ne Zaman, Ne Sıklıkta ve Nasıl Açılır?
Kovan, açmadan önce cevabı bilinen bir sorun ya da yapılacak belirli bir iş varsa açılır; amaçsız açılan her kovan koloniyi geriletir.
Açmadan önce amaç belirle
Kovan açmanın ilk kuralı kovanla ilgili değildir. Elini kapağa atmadan önce şu soruya cevap ver: neye bakacağım, ne yapacağım. Cevabın yoksa açma.
Amaç belirlemek aynı zamanda süreyi kısaltır. Ne aradığını bilen arıcı üç çerçeveye bakıp kapatır; bilmeyen bütün çerçeveleri tek tek çevirir ve koloniyi yarım saat açıkta bırakır. Pratik bir alışkanlık, arılığa çıkmadan önce hangi kovanda ne yapacağını kısaca yazmaktır.
Merak da bir amaçtır ama bedelini koloni öder. Yeni arıcının en zor öğrendiği şey, kovanı kapalı bırakabilmektir.
Uygun koşullar
Kovan açmak için hava sakin, ılık ve açık olmalıdır. Rüzgarlı, yağışlı ve serin havada açılan kovan hızla soğur; yavru zarar görür.
Günün ortası tercih edilir. Bu saatte tarlacı arıların önemli kısmı dışarıdadır, kovan daha az kalabalık ve daha sakindir. Akşamüstü ve alacakaranlıkta açmak arıyı daha savunmacı bulur.
Doğada kaynağın kesildiği dönemlerde kovan açmak yağmacılığı tetikler. Böyle zamanlarda açış daha kısa tutulur, çıkarılan çerçeve açıkta bırakılmaz.
Açış tekniği
Uçuş deliğine az miktarda duman ver, birkaç saniye bekle, kapağı yavaşça arala ve üstten yine hafif duman ver. Duman koloniyi bayıltmak için değil, savunma iletişimini kesmek içindir.
Çalışma kovanın arkasından ya da yanından yapılır, önünden değil. Uçuş yolunun üstünde durmak arıyı gereksiz huzursuz eder.
Hareketler yavaş ve kararlı olur. Ani hareket, metal şıngırtısı ve arı ezmek koloninin tepkisini artırır. Ezilen arı alarm salgısı bırakır ve bir sonraki çerçevede işin zorlaşır.
Çerçeveyle çalışma
Kenardan başlanır. İlk çerçeve dikkatle çıkarılır ve yer açıldıktan sonra diğerleri kaydırılarak kaldırılır. Sıkışık düzende doğrudan ortadan çerçeve çekmek arıyı ezer.
Çerçeve kovanın üzerinde tutulur; düşen ana arı kovanın içine düşsün diye. Çerçeveyi çevirirken üst çıtayı eksen alarak döndürmek balın akmasını önler.
Çıkarılan çerçeveler geldiği sıraya ve yöne göre geri konur. Sıra bozulduğunda yavru alanı bölünür ve koloni bunu düzeltmek için enerji harcar.
Kovanı kapatmak
Kapak ve kat kaldırıldığında nereye konacağı önceden belli olmalıdır. Yere gelişigüzel bırakılan kat arıyı ezer, ters çevrilen kapak çerçeveleri zedeler.
Kapatırken kat ve gövde tam oturmalıdır; kalan boşluk hem yağmacıya açık kapı bırakır hem yağmur alır. Kapağı bastırırken çerçeve üst çıtalarındaki arıyı dumanla aşağı indirmek ezilmeyi önler.
Kovanı kapattıktan hemen sonra gördüklerini not et. Arılıktan çıkınca yazılan kayıt eksik kalır; kovan başında yazılan iki satır ertesi sezon işine yarar.
Kovan dışından okuma
Her sorunun cevabı kovanın içinde değildir. Uçuş deliğindeki yoğunluk, bacaklarda polen taşınıp taşınmadığı, kovan önündeki ölü arı, kovanın sesi ve kokusu çok şey söyler.
Bu okuma alışkanlığı açış sayını doğrudan düşürür. Dışarıdan sorun görünmüyorsa ve yapacağın bir iş yoksa kovanı kapalı bırakmak en iyi müdahaledir.
Kovanın önündeki toprakta sürünen, uçamayan arılar ya da atılmış yavru görürsen bunu not et. Bu tür işaretler kovanı açmadan önce ne arayacağını söyler.
Sık Yapılan Hatalar
- Amaç belirlemeden, sadece merak ettiğin için kovan açmak.
- Serin, rüzgarlı ya da yağışlı havada kovan açmak.
- Aşırı duman verip koloniyi paniğe sokmak.
- Çerçeveleri sırasını ve yönünü bozarak geri koymak.
- Kaynağın kesildiği dönemde kovanı uzun süre açık bırakıp yağmacılığı başlatmak.
Sık Sorulan Sorular
Sabit bir sayı yoktur; mevsime, koloninin durumuna ve yaptığın işe göre değişir. Kural şudur: açmadan önce neye bakacağını bil, bakacağın bir şey yoksa açma. Gelişme döneminde kontrol sıklaşır, kışa yakın dönemde iyice azalır.
Gerekmez. Yumurta ve her yaştan yavru görmek ana arının çalıştığını gösterir. Ana arıyı aramak için bütün çerçeveleri çevirmek hem süreyi uzatır hem ana arıyı düşürme riski yaratır.
Önce koşulları gözden geçir: hava, saat, duman miktarı, hareket hızın. Bunlar düzgünse davranış koloniden kaynaklanıyor olabilir; ana arı kaybı, yağmacılık baskısı ya da ırk özelliği bunu açıklar. Sürekli saldırgan bir koloni için ana arı yenileme konusuna bakabilirsin.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 3.2Koloni Yönetimi ve Aylık BakımKoloninin Güçlü mü Zayıf mı Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Koloni gücü arı sayısıyla değil, arının kapladığı çerçeve sayısı ve yavru alanının büyüklüğüyle ölçülür; bu iki ölçüt koloninin bugününü ve birkaç hafta sonrasını birlikte gösterir.
Ders 3.6Koloni Yönetimi ve Aylık BakımKoloni Yönetiminde En Sık Hangi Hatalar Yapılır?
Koloni kayıplarının çoğu bilgi eksikliğinden değil, doğru bilinen bir işin yanlış zamanda, yanlış ölçüde ya da yanlış gerekçeyle yapılmasından kaynaklanır.
