Ana Arı Nasıl Yetiştirilir?
Ana arı yetiştirmenin temeli, genç bir larvayı ana arı olarak beslemeye istekli ve kalabalık bir koloni hazırlamak, sonra ortaya çıkan ana adaylarını çiftleşmeye uygun koşullarda değerlendirmektir.
Neden kendi anasını yetiştirirsin
Kendi anasını yetiştiren arıcı, koloni sayısını kontrollü biçimde artırabilir ve yenileme ihtiyacını dışarıdan ana beklemeden karşılar. İşin zamanlaması senin elinde olur.
İkinci kazanç seçimdir. Kendi arılığındaki en sakin, en verimli ve en sağlıklı koloniden yetiştirmek, bir sonraki kuşağın karakterini iyileştirir. Bu, uzun vadede en değerli kısımdır.
Yetiştiricilik yeni arıcının ilk sezon işi değildir. Önce koloni okumayı, yavru desenini ve mevsim akışını öğrenmek gerekir. Temel oturmadan yapılan yetiştiricilik genellikle kalitesiz ana üretir.
Doğal yollar
Koloni üç durumda kendiliğinden ana yetiştirir. Oğul hazırlığında petek kenarlarına oğul yüksükleri örer; ana yaşlandığında sessiz yenileme yüksükleri yapar; ana aniden kaybolduğunda ise mevcut genç larvalardan acil ana yetiştirmeye çalışır.
Bu üçünün kalitesi aynı değildir. Oğul ve yenileme yüksükleri planlı biçimde, bol besinle hazırlanır. Acil ana ise zorunluluktan yapılır ve larvanın yaşı ideal olmayabilir.
Arıcı bu doğal eğilimi kullanabilir. Güçlü ve iyi karakterli bir koloniyi uygun koşullarda yüksük örmeye yönlendirip çıkan yüksükleri diğer kolonilere dağıtmak, en basit yetiştirme yöntemidir.
Larva transferinin mantığı
Larva transferi, seçilmiş bir anadan çıkan çok genç larvaların yapay yüksüklere alınıp ana arı yetiştirmeye hazır bir koloniye verilmesidir. Amaç, hangi larvanın ana olacağına arıcının karar vermesidir.
İşin kalbi larvanın yaşıdır. Ne kadar genç larva alınırsa ortaya çıkan ana o kadar iyi gelişir. Yaşı ilerlemiş larvadan yetiştirilen ana küçük kalır ve verimi düşük olur.
Transfer sırasında larvanın sırtüstü çevrilmemesi, kurumaması ve mümkün olduğunca kısa sürede kabul kolonisine verilmesi gerekir. Bu iş sabır ve iyi görüş isteyen, tekrarla öğrenilen bir beceridir.
Başlatıcı ve bitirici koloni
Yetiştirmede iki farklı görev vardır. Başlatıcı koloni, verilen larvaları ana olarak beslemeye ikna edilmiş, genç arı bakımından zengin ve genellikle anasız bırakılmış bir kolonidir. Onun işi kabulü sağlamaktır.
Bitirici koloni ise kabul edilmiş yüksükleri olgunlaşana kadar besler. Bu görev için kalabalık, besini bol ve bakıcı arısı çok bir koloni gerekir. Aynı koloni her iki görevi de üstlenebilir; ayrı tutmak genellikle daha iyi sonuç verir.
Bu kolonilerin besin bakımından rahat olması gerekir. Besin sıkıntısı çeken koloni yüksükleri yarım bırakır ya da hiç kabul etmez.
Olgunlaşma, çiftleşme ve kontrol
Ana arı yumurtadan ergin bireye kadar 16 günde gelişir. Bu sayı yetiştiricinin takvimini kurduğu tek sabit noktadır; yüksüklerin ne zaman dağıtılacağı ve ne zaman kontrol edileceği buna göre planlanır.
Ergin çıkan ana hemen yumurtlamaz. Olgunlaşması, uçuşa çıkması ve çiftleşmesi için havanın uygun olduğu bir dönem gerekir. Uzun süren yağışlı ve serin havalar çiftleşmeyi engeller.
Çiftleşmiş ananın işaretini yine yumurtadan alırsın. Yumurtlama başladıysa iş tamamlanmıştır; belirgin bir süre geçtiği hâlde yumurta yoksa ana kaybolmuş ya da çiftleşememiş olabilir. Bu dönemde koloniyi gereksiz açmamak önemlidir.
Yetiştirme takviminin senin bölgende hangi haftaya oturduğunu Arılarım uygulamasındaki Bal Sezonu ekranından görebilirsin. Kendin yetiştirmek istemiyorsan ana arıyı hazır olarak uygulamadaki Pazar Yeri'nden bulabilirsin.
Sık Yapılan Hatalar
- Kalitesiz, saldırgan ya da hastalıklı görünen bir koloniden ana yetiştirme.
- Yaşı ilerlemiş larvadan ana yetiştirmeye çalışma.
- Başlatıcı ve bitirici kolonileri besin bakımından aç bırakma.
- Çiftleşme dönemindeki kovanı merakla sık sık açma.
- Havanın uçuşa kapalı olduğu bir dönemde yetiştirme programı başlatma.
Sık Sorulan Sorular
Larva transferi için basit yardımcı aletler işi kolaylaştırır, ancak yetiştirmeye transfer yapmadan da başlanabilir. Güçlü bir koloniden alınan doğal yüksükleri kullanmak ekipmansız bir başlangıç yoludur.
İhtiyacından fazlasını planlamak akıllıcadır; kabul oranı hiçbir zaman tam olmaz ve çiftleşme sırasında da kayıp yaşanır. Kesin bir sayı vermek yerine, kaç yeni koloni ve kaç yenileme hedeflediğine göre payı geniş tutman doğru olur.
Doğada kaynağın bulunduğu, kolonilerin geliştiği ve erkek arının olgun olduğu döneme denk getirilir. Bu dönem bölgenin yüksekliğine ve iklimine göre haftalarca kayar; kendi yörendeki uygun aralığı bölgendeki arıcılara ve İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'ne danışarak belirlemelisin.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 4.2Ana Arı ve ÇoğaltmaAna Arı Ne Zaman ve Neden Yenilenir?
Ana arı ömrünü tamamlayana kadar beklenmez; yumurtlama verimi düştüğünde, yavru deseni bozulduğunda ya da koloni karakteri istenmeyen yöne gittiğinde yenilenir.
Ders 4.5Ana Arı ve ÇoğaltmaSuni Oğul Nasıl Yapılır, Koloni Nasıl Bölünür?
Suni oğul, koloninin doğal oğul isteğini arıcının eline almasıdır: güçlü bir koloniden arı, yavru ve besin ayrılarak yeni bir koloni kurulur ve bu iş zamanı, yeri ve ölçüsü arıcı tarafından belirlenerek yapılır.
Ders 4.4Ana Arı ve ÇoğaltmaKoloni Neden Oğul Verir ve Oğul Nasıl Önlenir?
Oğul koloninin doğal çoğalma biçimidir; kovanda yer, hava ve iş azaldığında koloni ana yüksüğü örer ve arının bir bölümü eski anayla birlikte yeni bir yuva aramak üzere ayrılır.
