Kolonide Yalancı Ana Nasıl Anlaşılır ve Ne Yapılır?
Yalancı ana, uzun süre anasız kalan kolonide bazı işçi arıların yumurtlamaya başlamasıdır; bu yumurtalar döllenmemiş olduğu için kovanda yalnızca erkek arı çıkar ve koloni kendini yenileyemez.
Anasızlık nasıl başlar
Ana arı ezilme, hastalık, yaşlanma ya da başarısız bir müdahale sonucu kaybolabilir. Koloni bunu birkaç saat içinde anlar; sesi değişir, arı huzursuzlanır ve peteklerde telaşlı bir hareket başlar.
Kolonide o sırada genç larva varsa arılar acil ana yetiştirmeye çalışır. Bu, koloninin kendini kurtarma yoludur ve çoğu zaman işe yarar. Genç larva yoksa koloninin elinde bir seçenek kalmaz.
Ana yetiştiremeyen koloni zamanla küçülür. İşçi arı ömrünü tamamlar, yerine yenisi gelmez. Bu dönem uzadıkça yalancı ana ihtimali artar.
Yalancı ana nasıl ortaya çıkar
Ana arının feromonu ve açık yavrudan gelen sinyaller, işçi arıların yumurtalıklarını baskılar. Bu iki sinyal ortadan kalkınca baskı kalkar ve bazı işçi arılar yumurtlamaya başlar.
İşçi arı çiftleşmediği için bıraktığı yumurta döllenmemiştir. Döllenmemiş yumurtadan yalnızca erkek arı çıkar. Koloni böylece işçi arı üretemez hâle gelir.
Bu durumda kovanda tek bir yalancı ana değil, çok sayıda yumurtlayan işçi arı bulunur. Sorunu zorlaştıran şey de budur; ortada çıkarılacak tek bir birey yoktur.
Nasıl anlaşılır
En belirgin işaret yumurtanın bırakılış biçimidir. Bir gözde birden fazla yumurta bulunması, yumurtaların göz dibine değil duvara yapıştırılmış olması ve dağınık bir yerleşim yalancı anayı düşündürür.
İkinci işaret yavrunun kendisidir. İşçi arı gözlerinde kabarık, tümsek kapaklı erkek arı yavrusu görülür. Yavru alanı dağınıktır ve işçi arı yavrusu yoktur.
Üçüncü işaret koloninin davranışıdır. Anasız kalmış koloni genellikle huzursuz ve savunmacıdır; kovan açıldığında arı peteğe sıkı tutunmaz, telaşlı hareket eder.
Neden zor bir durumdur
Yalancı analı koloni yeni bir anayı çoğunlukla kabul etmez. Yumurtlayan işçi arıların kimyasal olarak ana yerine geçmesi, kolonide yeni ana ihtiyacının hissedilmemesine yol açar. Verilen ana öldürülür.
Ayrıca koloni yaşlanmıştır. Uzun süre işçi arı üretilmediği için genç arı azdır; bakıcı arı yetersizliği yeni bir başlangıcı zorlaştırır. Zaman burada arıcının aleyhine işler.
Bu yüzden yalancı ana bir tedavi konusu değil, bir zamanlama konusudur. Anasızlık ne kadar erken fark edilirse çözüm o kadar kolaydır.
Ne yapılır
Erken aşamada, yani henüz yalancı ana gelişmemişken, koloniye açık yavrulu bir çerçeve vermek en pratik yoldur. Açık yavru hem işçi arıların yumurtalığını baskılar hem de koloniye ana yetiştirme imkânı verir.
Yalancı ana yerleşmişse yaygın yaklaşım, koloniyi ayrı bir koloni olarak sürdürmekten vazgeçip arısını güçlü ve analı bir koloniye kazandırmaktır. Birleştirme dikkatli ve kademeli yapılmalı, yağmacılık riski gözetilmelidir.
Hangi yolun seçileceği koloninin gücüne, mevsime ve elindeki ana kaynağına bağlıdır. Kararsız kaldığında bölgendeki deneyimli bir arıcıya danışmak, denemeyle zaman kaybetmekten iyidir.
Yalancı ana şüphesi yeni arıcının en çok yanıldığı durumlardan biridir. Petek fotoğrafını çekip Arılarım uygulamasındaki Uzman Arıcı'ya sorman, yanlış müdahaleden ucuz kalır. Koloniye verilecek ana arıyı da uygulamadaki Pazar Yeri'nden temin edebilirsin; bu durumda zaman kaybetmemek önemlidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Anasızlıktan şüphelenip haftalarca 'kendi kendine düzelir' diye bekleme.
- Yalancı analı koloniye doğrudan ana verip kabul etmesini bekleme.
- Bir gözde birden fazla yumurta görünce bunu genç ananın acemiliği sayıp geçme.
- Yalancı analı zayıf koloniyi güçlü koloniyle dikkatsizce birleştirip yağmacılığa yol açma.
- Anasız kalan kolonide açık yavru desteğini geciktirme.
Sık Sorulan Sorular
Yeni yumurtlamaya başlayan ana kısa bir süre düzensiz bırakabilir. Ayırt edici nokta yumurtanın konumudur: ana arı yumurtayı göz dibine düzgün bırakır, işçi arı ise genellikle duvara yapıştırır. Birkaç gün içinde desenin düzelip düzelmediğine bakılır.
Koloniyi eski hâline döndürmek çoğu zaman zordur ve emeğe değmeyebilir. Pratikte arıcılar bu kolonideki arıyı güçlü bir koloniye kazandırmayı tercih eder. Kararı koloninin gücüne ve mevsime bakarak vermelisin.
Düzenli kontrolde taze yumurta aramak yeterlidir. Yumurta yoksa ve kapalı yavru azalıyorsa şüphelenirsin. Kayıt tutmak burada belirleyicidir; bir önceki kontrolde ne gördüğünü bilmek kararı hızlandırır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları, MEGEP modülleri ve Arılarım uygulaması uzman bilgi bankası. Ders notları genel bilgi amaçlıdır. Bölgeye özel uygulama farkları için Arılarım uygulamasına bakınız.
İlgili Dersler
Ders 4.1Ana Arı ve ÇoğaltmaAna Arı Var mı ve İyi Çalışıyor mu, Nasıl Anlaşılır?
Ana arının varlığı onu gözle bulmakla değil, peteklerde taze yumurta ve düzenli yavru deseni görmekle anlaşılır; bu iki işaret varsa ana arı çalışıyor demektir.
Ders 4.2Ana Arı ve ÇoğaltmaAna Arı Ne Zaman ve Neden Yenilenir?
Ana arı ömrünü tamamlayana kadar beklenmez; yumurtlama verimi düştüğünde, yavru deseni bozulduğunda ya da koloni karakteri istenmeyen yöne gittiğinde yenilenir.
Ders 4.3Ana Arı ve ÇoğaltmaAna Arı Nasıl Yetiştirilir?
Ana arı yetiştirmenin temeli, genç bir larvayı ana arı olarak beslemeye istekli ve kalabalık bir koloni hazırlamak, sonra ortaya çıkan ana adaylarını çiftleşmeye uygun koşullarda değerlendirmektir.
